Door Sascha Lang
U bezit samen ieder de helft van de aandelen. Jarenlang werkte dat uitstekend: belangrijke beslissingen nam u samen en bij twijfel kwam u er wel uit. Inmiddels blijven investeringen liggen, worden facturen betwist en ontvangt het personeel tegenstrijdige instructies. Een gelijke machtsverdeling biedt dan geen evenwicht meer, maar houdt de onderneming gevangen.
Bij een patstelling is de eerste vraag wat vandaag nodig is om de onderneming te laten functioneren. Daarna volgt de structurele oplossing: verder samenwerken met andere afspraken, of uit elkaar gaan. Die vragen vergen een andere aanpak en soms verschillende juridische instrumenten.
Waar zit de blokkade precies?
Vijftig procent van de aandelen betekent niet automatisch dat ieder besluit kan worden tegengehouden. Onderzoek de statuten, eventuele soorten aandelen, stemrechten, quorumeisen en de aandeelhoudersovereenkomst. Soms geldt een gewone meerderheid, soms unanimiteit. Ook de gevolgen van afwezigheid op een vergadering kunnen verschillen.
Maak vervolgens onderscheid tussen aandeelhouderschap en bestuur. Een geschil in de algemene vergadering blokkeert niet noodzakelijk ieder bestuursbesluit. Andersom kan een tweekoppig bestuur vastlopen terwijl aandeelhouders formeel nog besluiten kunnen nemen. Bij corporate litigation is deze analyse bepalend: u moet weten welke bevoegdheid ontbreekt voordat u om een oplossing vraagt.
Maak een overzicht van concrete besluiten die niet tot stand komen. Benoem per besluit de commerciële gevolgen en de termijn waarbinnen actie nodig is. Daarmee wordt zichtbaar of het vooral om een verschil van strategie gaat of om acute bedreiging van de continuïteit.
Zorg eerst voor een werkbare tussenperiode
Een onderneming kan niet wachten totdat aandeelhouders het over een aandelenprijs eens zijn. Maak zo mogelijk tijdelijke afspraken over betalingen, contact met medewerkers, banktoegang en lopende opdrachten. Een tijdelijk budget kan voorkomen dat iedere gewone uitgave een nieuw conflict oplevert.
Leg vast welke handelingen gedurende het overleg achterwege blijven, bijvoorbeeld grote onttrekkingen of transacties met eigen vennootschappen. Zorg tegelijk dat noodzakelijke bedrijfsvoering doorgaat. Een algemene afspraak om helemaal niets meer te doen, kan de schade juist vergroten. Maak duidelijk dat tijdelijke werkafspraken niet vanzelf een erkenning van aansprakelijkheid of een definitieve verdeling van bevoegdheden inhouden.
Vermijd eigenmachtige acties zoals het afsluiten van administratie, het doorsturen van klanten of het wijzigen van wachtwoorden om de ander buiten te sluiten. Zulke maatregelen kunnen de onderhandelingspositie verslechteren en het geschil uitbreiden met nieuwe verwijten.
Het ondernemingsbelang blijft leidend voor bestuurders
In de Cancun-beschikking van 4 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:797, benadrukte de Hoge Raad de eigen verantwoordelijkheid van bestuurders voor het belang van de vennootschap en haar onderneming. In een joint venture kan de aard van de samenwerking tussen aandeelhouders mede bepalen wat dat belang inhoudt. Bestuurders moeten bovendien zorgvuldig omgaan met de belangen van betrokkenen.
Voor een aandeelhouder die ook bestuurder is, betekent dit dat een persoonlijk conflict niet zonder meer de koers van de bv mag bepalen. Een betalingsblokkade die vooral bedoeld is om druk uit te oefenen, moet dus ook vanuit de onderneming worden beoordeeld. Benoeming door één aandeelhouder maakt een bestuurder evenmin uitsluitend diens vertegenwoordiger.
Wanneer helpt de Ondernemingskamer?
De enquêteprocedure kan passend zijn wanneer er gegronde redenen zijn om aan een juist beleid of een juiste gang van zaken te twijfelen. Een ernstig conflict en een voortdurende blokkade kunnen daarvoor relevant zijn. Niet ieder meningsverschil voldoet echter aan deze maatstaf. Ook gelden voorwaarden voor toegang tot de procedure en moeten bezwaren in beginsel eerst schriftelijk aan de vennootschap worden voorgelegd.
Als de toestand van de onderneming ingrijpen verlangt, kunnen onmiddellijke voorzieningen worden gevraagd. Denk aan een tijdelijke bestuurder of maatregelen rond stemrechten. De Ondernemingskamer weegt de noodzaak en belangen af; een verzoeker krijgt niet automatisch de door hem gewenste oplossing. De procedure is bovendien geen gewone schadevergoedingsprocedure.
Een onderzoek en een later oordeel over wanbeleid zijn afzonderlijke stappen. Onze eerdere blog over wanbeleid in de tweede fase behandelt dat onderscheid. Voor een vastgelopen ondernemer is vooral belangrijk vooraf te bepalen welk concreet resultaat een procedure moet opleveren.
Wanneer is afscheid nemen verstandiger?
Als het vertrouwen duurzaam is verdwenen, kan een overdracht van aandelen meer opleveren dan een nieuwe bestuursstructuur. Onderhandel dan niet alleen over de prijs. Denk ook aan persoonlijke garanties, aandeelhoudersleningen, rekening-courant, managementvergoedingen, klantencontact en het gebruik van bedrijfsnamen.
Leg vast welke waarderingsdatum geldt en welke informatie de deskundige ontvangt. Een discussie over de waarde wordt onnodig ingewikkeld wanneer de ene partij rekent met cijfers vóór het conflict en de andere met de inmiddels verslechterde resultaten. Spreek af hoe u omgaat met bijzondere onttrekkingen of kosten die tijdens het conflict zijn ontstaan.
Wat biedt de vernieuwde geschillenregeling?
Sinds 1 januari 2025 worden nieuwe verzoeken tot uitstoting en uittreding onder de vernieuwde geschillenregeling rechtstreeks door de Ondernemingskamer behandeld. Daarmee bestaat naast de enquêteprocedure een route die specifiek kan leiden tot een gedwongen aandelenoverdracht. De wettelijke regels staan in Boek 2 BW. De voorwaarden verschillen per verzoek; een patstelling geeft niet automatisch recht op uitkoop tegen een zelfgekozen prijs.
De Ondernemingskamer beschrijft de toepassing in haar jaarverslag over 2025. Lees daarnaast onze uitleg over de vernieuwde geschillenregeling en de Wagevoe.
Een kansrijke aanpak verbindt het juridische dossier met de dagelijkse bedrijfsvoering. Verzamel besluiten, correspondentie en actuele cijfers, formuleer een uitvoerbaar voorstel en bepaal welke bescherming intussen nodig is. Wilt u weten welke route bij uw patstelling past? Neem contact op met Guldemond Advocaten om de mogelijkheden te bespreken.
Verder lezen over bestuur en aandelenoverdracht
Raakt de patstelling ook de positie van een directeur? Lees welke stappen nodig zijn bij het ontslag van een statutair bestuurder. Wordt een overname of uitkoop onderzocht, dan helpt juridisch due diligence bij de aankoop van een bedrijf om risico’s vóór de overdracht in beeld te brengen.
