Een recente uitspraak van de rechtbank Noord-Nederland laat zien hoe het nieuwe bewijsrecht meer mogelijkheden geeft om snel inzage te krijgen in relevante stukken.
De rechtbank bevestigde dat artikel 194 Rv en artikel 195 Rv naast elkaar bestaan: je hoeft dus niet eerst buiten de rechter om stukken op te vragen voordat je de rechter kan verzoeken om inzage of afschrift.
Voor (zakelijke) geschillen betekent dit dat bewijs sneller boven tafel kan komen en dat de procespositie aanzienlijk wordt versterkt.
Inzage in stukken tijdens een lopende procedure (artikel 195 Rv)
In deze zaak ging het om een zakelijk conflict over de verkoop van een pand. De eisende partijen vroegen inzage in alle relevante documenten en correspondentie over de onderhandelingen – denk aan e-mails, appberichten, notities en interne memo’s. Deze documenten bevonden zich bij de wederpartij, een BV die bij de transactie betrokken was.
De wederpartij voerde aan dat de eisers eerst buiten de rechter om een verzoek tot inzage hadden moeten doen op grond van artikel 194 Rv. Pas daarna zou de rechter mogen worden ingeschakeld op basis van artikel 195 Rv.
De rechtbank maakte duidelijk dat dit niet klopt. Artikel 195 Rv biedt een zelfstandige route: een onderneming mag in een lopende procedure direct om inzage of afschrift van documenten vragen. Er hoeft dus geen buitengerechtelijke poging aan vooraf te gaan.
De rechtbank benadrukte het onderscheid:
- Artikel 194 Rv regelt het buitengerechtelijke inzagerecht – stukken opvragen bij de wederpartij of een derde zonder tussenkomst van de rechter.
- Artikel 195 Rv biedt de mogelijkheid om in een lopende procedure de rechter te vragen om een bevel tot inzage of afschrift, eventueel versterkt met een dwangsom.
De rechter wees het verzoek toe en stelde vast dat de gevraagde stukken voldoende bepaald en relevant waren, en dat er geen gewichtige redenen bestonden om het inzagerecht te weigeren.
Direct inzage vorderen in de dagvaarding: tijdwinst en drukmiddel
Een belangrijke uitkomst van deze uitspraak is dat een onderneming in haar dagvaarding direct een vordering op grond van artikel 195 Rv kan opnemen. Daarmee kan zij binnen de procedure meteen toegang eisen tot relevante documenten in plaats van weken of maanden te wachten op een reactie buiten rechte.
Dit levert concrete voordelen op:
- Tijdswinst – geen omweg via een verzoek ex artikel 194 Rv.
- Effectieve druk – de rechter kan een dwangsom opleggen om naleving af te dwingen.
- Sterkere bewijspositie – relevante informatie komt sneller beschikbaar.
In de uitspraak beval de rechtbank de wederpartij om binnen drie weken na betekening van het vonnis afschrift te verstrekken van de gevraagde documenten, op straffe van een dwangsom van 100 euro per dag tot een maximum van 2.000 euro.
Betekenis van het nieuwe bewijsrecht voor ondernemingen
Het nieuwe bewijsrecht, dat sinds 1 januari 2025 geldt, is bedoeld om procedures eenvoudiger en sneller te maken. Een belangrijk onderdeel daarvan is het vernieuwde inzagerecht: ondernemingen kunnen informatie die bij de wederpartij ligt sneller opvragen of afdwingen. In veel zakelijke geschillen gaat het juist om informatie die de andere partij beheert – zoals e-mails, rapporten, interne notities of correspondentie met adviseurs.
Door het nieuwe bewijsrecht kan een onderneming deze stukken nu direct in de procedure opvragen via de rechter.
Dat betekent:
- minder vertraging in de bewijsfase,
- meer controle over de informatie,
- minder ruimte voor de wederpartij om gegevens achter te houden.
Wanneer kun je artikel 195 Rv gebruiken?
Een beroep op artikel 195 Rv is mogelijk als:
- de onderneming partij is bij een rechtsbetrekking,
- er voldoende belang bestaat bij de gevraagde stukken,
- de bescheiden duidelijk omschreven en relevant zijn voor het geschil,
- de wederpartij over de gegevens beschikt of deze eenvoudig van een derde kan verkrijgen.
De rechtbank verduidelijkte dat “degene die over de gegevens beschikt” ruim moet worden uitgelegd: ook als een partij de documenten niet fysiek in bezit heeft maar ze makkelijk van een derde kan verkrijgen, geldt zij als houder van de stukken.
De uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland bevestigt het volgende:
- Artikel 194 Rv (buitengerechtelijk inzagerecht) en artikel 195 Rv (rechterlijk bevel tot inzage) zijn alternatieve routes.
- Een onderneming mag in een lopende procedure direct inzage vorderen.
- De rechter kan dit bevel versterken met een dwangsom.
- Het nieuwe bewijsrecht biedt zo een snellere en effectievere manier om aan bewijs te komen.
Voor ondernemingen in een zakelijk geschil is het cruciaal om tijdig te bepalen welke documenten nodig zijn om hun vorderingen te onderbouwen. Dankzij het nieuwe bewijsrecht kan die informatie sneller en krachtiger worden verkregen. Hulp nodig met inzage krijgen in stukken? Neem contact op met Julia van Leeuwen van Guldemond Advocaten.
