Geactualiseerd op 28 september 2026.
Bij contractonderhandelingen krijgen prijs, prestaties en aansprakelijkheid meestal de meeste aandacht. De forumkeuzeclausule, de bepaling over de bevoegde rechter, verschijnt vaak pas op de laatste pagina. Toch kan juist die afspraak bepalen in welk land uw onderneming moet procederen, welke taal wordt gebruikt en hoe kostbaar een geschil wordt.
Een zorgvuldige forumkeuzeclausule vermindert onzekerheid, maar één standaardzin voorkomt niet ieder bevoegdheidsprobleem. De afspraak moet geldig zijn overeengekomen, passen bij de rechtsverhouding en bruikbaar zijn wanneer daadwerkelijk een conflict ontstaat. Dat vraagt meer aandacht dan alleen de vestigingsplaats van uw eigen onderneming invullen.
Een forumkeuzeclausule is iets anders dan een rechtskeuze
Een forumkeuze wijst een rechter of gerechten aan. Een rechtskeuze bepaalt welk materieel recht op de overeenkomst van toepassing is. De keuze voor Nederlands recht brengt dus niet vanzelf mee dat de Nederlandse rechter bevoegd is. Omgekeerd kan een Nederlandse rechter buitenlands recht moeten toepassen.
Maak beide keuzes uitdrukkelijk en in samenhang. Bij commerciële contracten gaat het ook om de samenhang met arbitrage, mediation, escalatieafspraken en voorlopige maatregelen. Een contract dat voor hetzelfde geschil zowel exclusieve overheidsrechtspraak als verplichte arbitrage voorschrijft, kan een procedure over de procedure opleveren.
Welk juridisch kader geldt?
Bij een internationale keuze voor gerechten van een EU-lidstaat is artikel 25 van Brussel I bis een belangrijk vertrekpunt. De bepaling stelt voorwaarden aan instemming en vorm en behandelt de keuze in beginsel als exclusief, tenzij partijen anders overeenkomen. Het is daarom te absoluut om te stellen dat een beding zonder het woord ‘exclusief’ steeds onzeker of niet-exclusief is.
Voor een nationale forumkeuze is onder meer artikel 108 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering relevant. Bij andere internationale verhoudingen kunnen bijvoorbeeld het Verdrag van Lugano, het Haags Forumkeuzeverdrag of nationale bevoegdheidsregels een rol spelen. Het toepasselijke regime moet worden vastgesteld voordat een clausule wordt beoordeeld.
Een contract kan wettelijke bescherming niet zomaar uitschakelen
De vrijheid om een rechter aan te wijzen is niet onbeperkt. Voor onder meer consumenten, werknemers en bepaalde verzekeringsgeschillen gelden bijzondere beschermingsregels. Daarnaast bestaan exclusieve bevoegdheden, bijvoorbeeld voor specifieke geschillen over onroerende zaken of de geldigheid van bepaalde vennootschapsbesluiten.
Een zakelijke formulering maakt een beschermde partij niet ineens onbeschermd. Controleer daarom wie de contractspartij is, in welke hoedanigheid zij handelt en welk type geschil onder de afspraak valt. Ook binnen een groep kunnen verschillende overeenkomsten verschillende bevoegdheidsregels oproepen.
Is het beding daadwerkelijk aanvaard?
De vraag of de overeenkomst zelf tot stand kwam, is niet altijd voldoende om ook instemming met een forumkeuze vast te stellen. Bij internationale contracten moet de vorm voldoen aan het toepasselijke regime. Bewaar daarom de ondertekende overeenkomst, relevante orderbevestigingen en de versie van de voorwaarden die bij contractsluiting beschikbaar was.
In Tilman/Unilever, Hof van Justitie 24 november 2022, werd onder het Lugano II-Verdrag een forumkeuze in via een hyperlink bereikbare voorwaarden beoordeeld. De schriftelijke overeenkomst verwees naar voorwaarden die vóór ondertekening konden worden bekeken, gedownload en afgedrukt. Een apart aangevinkt acceptievakje was in die omstandigheden niet vereist.
Dat arrest maakt een willekeurige link onder een factuur niet automatisch voldoende. Timing, verwijzing, beschikbaarheid en bewijs van de toepasselijke versie blijven belangrijk. Als beide partijen naar eigen voorwaarden verwijzen, moet bovendien worden vastgesteld welke afspraak over het forum werkelijk tot stand is gekomen.
Beschrijf welke geschillen en partijen onder de keuze vallen
Een beding kan beperkt zijn tot vorderingen tot nakoming of juist breder zien op geschillen die samenhangen met de overeenkomst. Dat verschil kan relevant worden bij afgebroken onderhandelingen, onrechtmatige daad, garanties of een afzonderlijke vrijwaring. Stem de reikwijdte af op de risico’s van de transactie.
Let ook op de betrokken entiteiten. Een aandeelhouder, bestuurder, financier of groepsmaatschappij is niet enkel door betrokkenheid bij de samenwerking aan ieder forumkeuzebeding gebonden. Bij een overname kunnen de koopovereenkomst, aandeelhoudersovereenkomst en financieringsdocumentatie uiteenlopende regelingen bevatten. Die versnippering kan leiden tot parallelle procedures.
Eenzijdige keuzeruimte vraagt extra precisie
Sommige clausules binden de ene partij aan één rechter, terwijl de andere partij ook elders mag procederen. Zulke asymmetrische bedingen zijn niet zonder meer ongeldig. In Società Italiana Lastre, Hof van Justitie 27 februari 2025, verduidelijkte het Hof de voorwaarden onder artikel 25 Brussel I bis.
Van belang zijn onder meer objectieve, voldoende precieze aanknopingspunten voor de bevoegde gerechten en de begrenzing tot de relevante EU- of Lugano-staten, naast eerbiediging van beschermingsregels en exclusieve bevoegdheden. Een onbeperkte verwijzing naar iedere denkbare rechter ter wereld verdient daarom bijzondere aandacht. Laat de tekst toetsen aan de concrete landen en partijen.
Wilt u in het Engels procederen bij de NCC?
De Netherlands Commercial Court kan voor geschikte internationale geschillen een mogelijkheid zijn. Alleen kiezen voor de rechtbank Amsterdam is daarvoor onvoldoende. Partijen moeten ook schriftelijk en uitdrukkelijk instemmen met behandeling door de NCC in het Engels en aan de overige voorwaarden voldoen.
In NCC 14 april 2020 bleek dat de communicatie over zo’n keuze een afzonderlijke beoordeling kan vragen. Neem de regeling herkenbaar op en gebruik de actuele NCC-modelclausule als vertrekpunt, afgestemd op het contract. Bespreek tegelijk hoger beroep, griffierecht en de rol van voorlopige maatregelen.
Kijk vooruit naar spoed en tenuitvoerlegging
Een forumkeuze moet ook werken als snel moet worden ingegrepen. Artikel 35 Brussel I bis kan ruimte bieden voor voorlopige maatregelen bij een ander gerecht dan het gerecht dat over de hoofdzaak beslist. Dat is geen onbeperkte mogelijkheid om een gekozen forum te omzeilen; de aard van de maatregel en de internationale bevoegdheid blijven bepalend.
Onderzoek bovendien waar de wederpartij vermogen heeft. Erkenning en uitvoering van een vonnis verschillen per land en toepasselijk verdrag. Onze blog over beslag op buitenlandse activa behandelt de vervolgvraag hoe een aanspraak daadwerkelijk kan worden veiliggesteld.
Een bruikbare clausule volgt uit een bewuste keuze
Bespreek vóór ondertekening het land, de bevoegde rechter, de procestaal, de betrokken partijen, de reikwijdte van het geschil en de uitvoerbaarheid van een uitspraak. Leg de instemming en de toepasselijke voorwaarden controleerbaar vast. Zo wordt de forumkeuze onderdeel van risicobeheersing in plaats van een sluitpost.
Sascha Lang adviseert bij commerciële contracten en internationale geschillen. Wilt u een forumkeuzebeding beoordelen of is discussie ontstaan over de bevoegde rechter? Neem contact op om de contractuele afspraken en de beschikbare procesroutes te bespreken.
