Bij het opstellen van een contract gaat de aandacht vaak uit naar prijsafspraken, levertijden en aansprakelijkheid. Begrijpelijk, want dat zijn de onderwerpen waar partijen meestal over onderhandelen. Toch wordt een bepaling die vaak onderaan het contract staat regelmatig onderschat: het forumkeuzebeding.
Een forumkeuzeclausule bepaalt welke rechter bevoegd is om een geschil tussen partijen te behandelen. Dat lijkt misschien een detail, maar in de praktijk kan deze bepaling grote gevolgen hebben. Een goed geformuleerde forumkeuze kan onzekerheid voorkomen, proceskosten beperken en ervoor zorgen dat een geschil sneller wordt opgelost. Andersom kan het ontbreken van een duidelijke forumkeuze leiden tot langdurige discussies over de vraag welke rechter bevoegd is.
Wat is een forumkeuzeclausule?
Een forumkeuzeclausule is een bepaling in een overeenkomst waarin partijen afspreken welke rechter bevoegd is om kennis te nemen van toekomstige geschillen.
Een eenvoudige formulering kan bijvoorbeeld luiden:
“Geschillen die voortvloeien uit of verband houden met deze overeenkomst worden uitsluitend voorgelegd aan de bevoegde rechter te Amsterdam.”
Door een dergelijke afspraak weten partijen vooraf waar zij aan toe zijn als er een conflict ontstaat. Dat voorkomt verrassingen op het moment dat de verhouding onder druk komt te staan.
Waarom is een forumkeuze belangrijk?
Zolang de samenwerking goed verloopt, lijkt de keuze voor een rechter weinig relevant. Pas wanneer een geschil ontstaat, wordt duidelijk hoe belangrijk deze bepaling kan zijn.
Zonder forumkeuze kan discussie ontstaan over welke rechter bevoegd is. Zeker wanneer partijen in verschillende landen zijn gevestigd, kan dat leiden tot extra procedures, vertraging en aanzienlijke kosten.
Stel bijvoorbeeld dat een Nederlandse onderneming zaken doet met een leverancier uit Duitsland. Er ontstaat een conflict over de levering van producten. Als partijen geen afspraken hebben gemaakt over de bevoegde rechter, kan discussie ontstaan over de vraag of de zaak in Nederland of Duitsland moet worden behandeld. Alleen al die bevoegdheidsvraag kan tijd en geld kosten voordat inhoudelijk naar het geschil wordt gekeken.
Een duidelijke forumkeuze voorkomt dergelijke discussies.
Nationale en internationale contracten
Bij nationale overeenkomsten wordt vaak gekozen voor een Nederlandse rechtbank die geografisch dicht bij een van de partijen ligt. Bij internationale contracten wordt de forumkeuze nog belangrijker.
Internationale geschillen brengen vaak extra complexiteit met zich mee. Verschillende rechtsstelsels, talen en procesregels kunnen ervoor zorgen dat een procedure aanzienlijk duurder en tijdrovender wordt.
Door vooraf een bevoegde rechter aan te wijzen, creëren partijen duidelijkheid. Dat draagt bij aan de voorspelbaarheid van de rechtspositie van beide partijen.
Voor internationaal opererende ondernemingen kan ook de Netherlands Commercial Court (NCC) een interessante optie zijn. Deze gespecialiseerde rechtbank behandelt internationale handelsgeschillen volledig in het Engels en maakt onderdeel uit van de Nederlandse rechtspraak.
Veelgemaakte fouten
In de praktijk zien wij regelmatig dat forumkeuzebedingen onduidelijk zijn geformuleerd of zelfs volledig ontbreken.
Een veelvoorkomend probleem is dat partijen verwijzen naar verschillende algemene voorwaarden. De ene partij verklaart haar voorwaarden van toepassing, terwijl de andere partij haar eigen voorwaarden hanteert. Als beide voorwaarden een andere bevoegde rechter aanwijzen, kan discussie ontstaan over welke afspraak geldt.
Ook komt het voor dat een forumkeuze niet exclusief is geformuleerd. Daardoor blijft onzeker of partijen daadwerkelijk verplicht zijn om naar de aangewezen rechter te gaan.
Daarnaast wordt soms een forumkeuze opgenomen zonder stil te staan bij de praktische gevolgen. Een rechter in een ander land kan aantrekkelijk lijken tijdens de onderhandelingen, maar minder aantrekkelijk worden wanneer daadwerkelijk moet worden geprocedeerd.
Meer dan alleen een juridische formaliteit
Een forumkeuzeclausule is meer dan een juridische formaliteit. De gekozen rechter kan invloed hebben op de duur van een procedure, de proceskosten, de taal waarin wordt geprocedeerd en de voorspelbaarheid van de uitkomst.
Voor ondernemers is het daarom verstandig om een forumkeuze niet pas aan het einde van de contractonderhandelingen te bespreken. Juist in de contractfase kunnen veel toekomstige problemen worden voorkomen.
Een goed contract bevat niet alleen afspraken over de samenwerking zelf, maar ook over wat er gebeurt als die samenwerking onverhoopt misloopt.
Praktische aandachtspunten
Bij het opnemen van een forumkeuzeclausule is het verstandig om stil te staan bij een aantal vragen:
- In welk land zijn partijen gevestigd?
- Welke rechter is praktisch het meest geschikt?
- Is een procedure in het Nederlands of Engels wenselijk?
- Is sprake van een nationaal of internationaal contract?
- Past arbitrage of rechtspraak beter bij de aard van de samenwerking?
Door deze vragen vooraf te beantwoorden, kan een forumkeuze worden gemaakt die aansluit bij de belangen van beide partijen.
Een forumkeuzeclausule beslaat vaak slechts één zin in een contract, maar de gevolgen ervan kunnen aanzienlijk zijn. Door vooraf duidelijke afspraken te maken over de bevoegde rechter, kunnen kostbare bevoegdheidsdiscussies worden voorkomen en ontstaat meer zekerheid wanneer een geschil zich voordoet.
Juist omdat ondernemers veel aandacht besteden aan commerciële afspraken, wordt soms vergeten dat ook procedurele afspraken van grote waarde zijn. Een zorgvuldig geformuleerde forumkeuze kan daarom een investering zijn die zich terugbetaalt op het moment dat een conflict ontstaat.
