Door Sascha Lang
De omzet past bij uw groeiplannen, de klantenportefeuille ziet er goed uit en over de prijs lijkt overeenstemming mogelijk. Toch weet u daarmee nog niet precies wat u koopt. Een belangrijke klant kan bij een overname mogen opzeggen, software kan van een externe ontwikkelaar blijken te zijn en een pensioenverplichting kan buiten de prognose zijn gebleven.
Juridisch due diligence helpt om die risico’s vóór de koop in beeld te brengen. Het onderzoek is pas waardevol wanneer de uitkomsten worden vertaald naar beslissingen: doorgaan, nader onderzoek, voorwaarden aanpassen of afzien van de transactie. Binnen fusies en overnames vormt het daarmee de verbinding tussen wat u commercieel verwacht en wat u juridisch verkrijgt.
Due diligence begint bij wat u precies koopt
Bij een aandelentransactie blijft de vennootschap in beginsel dezelfde partij bij haar overeenkomsten en verplichtingen. U koopt haar aandelen, met de onderneming en haar juridische verleden daaronder. Bij een activa-passivatransactie worden geselecteerde onderdelen overgedragen. Dan moet per onderdeel worden beoordeeld hoe overdracht plaatsvindt en welke toestemming nodig is.
Dat verschil bepaalt de onderzoeksvragen. Bij aandelen kijkt u onder meer naar eigendom van de aandelen, pandrechten, statuten en afspraken tussen aandeelhouders. De vennootschapsrechtelijke basis staat in Boek 2 BW. Bij activa moet duidelijk zijn welke contracten, rechten en verplichtingen daadwerkelijk kunnen meegaan. Voor werknemers en bepaalde andere rechtsverhoudingen kunnen bijzondere wettelijke regels gelden; de gekozen transactienaam is niet beslissend.
Onderzoek wat de waarde van de onderneming draagt
Een juridisch onderzoek hoeft niet ieder document even zwaar te behandelen. Begin bij de aannames waarop de koopprijs rust. Komt een groot deel van de omzet van drie klanten? Onderzoek dan looptijd, opzegging, prijsafspraken en eventuele wijziging-van-zeggenschapsclausules in die contracten.
Is de onderneming afhankelijk van technologie, onderzoek dan wie de intellectuele eigendomsrechten heeft en welke licentievoorwaarden gelden. Een betaling aan een ontwikkelaar bewijst niet automatisch dat alle rechten zijn overgedragen. Zie ook onze uitleg over de bescherming van software. Kijk ook naar broncode, onderhoud, gebruik door groepsmaatschappijen en afhankelijkheid van externe leveranciers. Onze praktijk voor commerciële contracten sluit rechtstreeks aan op die vragen.
Bij een onderneming met vergunningen moet worden bekeken of de activiteiten na de transactie mogen doorgaan en of meldingen of toestemmingen nodig zijn. Neem daarnaast mogelijke concentratiecontrole en investeringstoetsing mee wanneer de transactie daartoe aanleiding geeft. Doe die beoordeling vroeg: een vereiste goedkeuring kan de planning bepalen.
Due diligence naar personeel en verplichtingen
Onderzoek arbeidsovereenkomsten, cao-toepassing, pensioen, ziekte, variabele beloning en inzet van zelfstandigen. Een onderneming kan jarenlang een werkwijze volgen die financieel gunstig lijkt, terwijl daar juridische verplichtingen tegenover staan. De cijfers laten niet altijd zien welke aanspraken nog kunnen ontstaan.
Controleer ook afhankelijkheid van sleutelfiguren. Blijven zij na de transactie, en op welke voorwaarden? Een retentieafspraak, concurrentiebeding of overdrachtsperiode vraagt een afzonderlijke beoordeling. Bij een activaoverdracht kan sprake zijn van overgang van onderneming, waardoor werknemers van rechtswege overgaan. Laat de transactieopzet daarom aansluiten op het arbeidsrecht en eventuele medezeggenschap.
Een dataroom is niet vanzelf volledige openheid
Een grote hoeveelheid documenten kan een indruk van volledigheid geven. Toch kunnen wezenlijke besluiten ontbreken of tegenstrijdige verklaringen naast elkaar staan. Houd een vragenlijst bij en koppel antwoorden aan stukken en verantwoordelijke personen. Leg vast welke informatie nog niet is verstrekt en welk gevolg dat heeft voor uw beoordeling.
Een recente illustratie biedt rechtbank Amsterdam 11 februari 2026, ECLI:NL:RBAMS:2026:2242. In die zaak speelde een dividenduitkering vóór een aandelenoverdracht. Een eerdere vermelding in een e-mail was onvoldoende tegenover latere afspraken en verklaringen dat geen onttrekkingen hadden plaatsgevonden. De koper had daarover bovendien gerichte vragen gesteld. De rechtbank oordeelde dat de verkoper zijn mededelingsplicht had geschonden.
De betekenis voor een overname is praktisch: bewaar niet alleen de dataroom, maar ook de vragen en antwoorden. Als een essentieel uitgangspunt wordt bevestigd, moet zichtbaar blijven door wie, wanneer en op basis van welke informatie. Een eerdere losse opmerking en een latere uitdrukkelijke garantie kunnen niet zonder meer als gelijkwaardige informatie worden behandeld.
Vertaal ieder wezenlijk risico naar een afspraak
Een onderzoeksrapport met rode vlaggen beschermt u niet zelfstandig. Bepaal per bevinding wat nodig is. Een ontbrekende toestemming kan een voorwaarde voor afronding worden. Een concreet bestaand risico kan aanleiding geven tot een specifieke vrijwaring. Onzekerheid over de structurele omzet kan de waardering of betalingsstructuur beïnvloeden.
Maak onderscheid tussen garanties en vrijwaringen en definieer wat partijen daaronder verstaan. Een algemene garantie over de juistheid van informatie is niet hetzelfde als een afspraak wie een bekende belastingclaim draagt. Controleer ook aansprakelijkheidslimieten, vervaltermijnen, drempelbedragen en verhaalsmogelijkheden. Een sterke claim heeft weinig waarde als de verkoper na betaling leeg is en geen zekerheid bestaat.
Spreek af welke informatie als voldoende bekendgemaakt geldt. De enkele aanwezigheid van een document in een omvangrijke dataroom hoeft niet hetzelfde te zijn als duidelijke toelichting op een specifiek risico. Hoe partijen dit contractueel regelen, is mede bepalend voor latere discussies.
Maak ook een plan voor na de overdracht
Niet ieder probleem hoeft vóór levering volledig te zijn opgelost. Sommige verbeteringen kunnen onderdeel worden van een concreet plan voor de eerste maanden. Wijs verantwoordelijken aan, reserveer budget en bepaal hoe voortgang wordt gecontroleerd. Denk aan ontbrekende contracten, privacydocumentatie of het actualiseren van het aandeelhoudersregister.
Wilt u een onderneming kopen of uw bedrijf verkoopklaar maken? Neem contact op met Guldemond Advocaten. We kunnen het onderzoek richten op de onderdelen die voor uw transactie werkelijk waarde en risico bepalen, en de uitkomsten verwerken in de overnameafspraken.
Verdieping: essentiële contracten bij een overname
Steunt de waarde van het bedrijf op een distributienetwerk? Onderzoek dan ook de voorwaarden voor beëindiging van distributieovereenkomsten. Bij afhankelijkheid van cloudsoftware verdient continuïteit bij uitval van een SaaS-leverancier afzonderlijke aandacht in het onderzoek en de overnameafspraken.
