In Brabant is het al weken onderwerp van gesprek: De Kapotte Kachels stappen naar de rechter omdat hun carnavalsnummer Dikke Pens is verwijderd van Spotify. Volgens platenlabel Universal, dat de rechten van ABBA beheert, is het nummer te sterk gebaseerd op Take a Chance on Me. De carnavalsgroep bestrijdt dat en beroept zich op de parodie-exceptie uit de Auteurswet.
Inmiddels is via een crowdfundingsactie het benodigde bedrag van € 25.000,- opgehaald om de procedure te starten. De makers willen geen schadevergoeding, maar één ding: het nummer moet terug op de streamingdiensten.
Deze zaak raakt aan een vraag die in het carnavalscircuit regelmatig terugkomt: wanneer is een carnavalsnummer een geoorloofde parodie en wanneer is het simpelweg auteursrechtinbreuk?
Wat speelt er precies?
Dikke Pens was een grote hit tijdens het carnavalsseizoen van 2025. Het nummer leunt duidelijk op het ABBA-nummer Take a Chance on Me, zowel muzikaal als qua sfeer. Spotify verwijderde het lied eerder dit jaar, omdat volgens Universal sprake was van schending van het auteursrecht.
De Kapotte Kachels zien dat anders. Volgens hen gaat het juist om satire, een carnavalesk gebruik van een bekend nummer met een humoristische draai. Zij beroepen zich daarom op de parodie-exceptie uit artikel 18b Auteurswet.
De juridische kern: mag je zomaar een hitnummer ‘ombouwen’ tot carnavalslied?
Auteursrecht beschermt zowel de melodie als de tekst van een nummer. Beide onderdelen gelden als zelfstandige werken, en mogen niet zonder toestemming worden bewerkt of overgenomen. Ook de combinatie van muziek met beeld – een zogeheten sync – is alleen toegestaan met toestemming van de rechthebbende.
Als Dikke Pens een bewerking is van Take a Chance on Me, is dat in beginsel niet toegestaan zonder toestemming van Universal.
Maar er bestaat een belangrijke uitzondering in het auteursrecht: de parodie.
Parodie: wanneer is het toegestaan?
De wet bepaalt dat bepaalde vormen van gebruik géén inbreuk zijn, waaronder het maken van een parodie. Voor een geldige parodie moet voldoen zijn aan een aantal voorwaarden:
- Het nieuwe werk moet duidelijk verschillen van het origineel.
- Het moet humor, spot of satire bevatten.
- Er mag niet méér worden overgenomen dan nodig is om de grap te laten werken.
- Er mag geen verwarring ontstaan over herkomst.
- De maker van het origineel mag niet onevenredig worden geraakt in zijn belangen, bijvoorbeeld door reputatieschade.
- De vrijheid van meningsuiting speelt mee, maar is niet absoluut.
Het is uiteindelijk aan de rechter om te beoordelen of aan deze voorwaarden is voldaan. Dat is een belangenafweging tussen de rechthebbenden (ABBA/Universal) en de carnavalsgroep.
Waarom carnaval zo vaak op het randje zit
Carnavalsmuziek is een genre waarin bestaande melodieën vaker worden bewerkt of gebruikt als basis voor een grap. Dat leidt regelmatig tot conflicten.
Voorbeelden uit de afgelopen jaren:
- Ladders Zat werd binnen een maand offline gehaald omdat het te veel zou lijken op Ladada (Mon Dernier Mot)van Claude.
- Lam Zijn Is Logisch (Alcoholisch), gebaseerd op Automatisch van Flemming, mocht juist wél online blijven.
- Bij Willies Autopaleis oordeelde de rechter dat er te weinig afstand werd genomen van Danny’s Autopaleis om van een parodie te spreken. Dialect alleen was geen redding.
Het laat zien hoe dun de scheidslijn is: carnavalshumor is geen vrijbrief om zomaar muziek van anderen te gebruiken.
De belangenafweging: waar kijkt de rechter naar?
Als vaststaat dat Dikke Pens voldoende humor en afstand bevat, vindt daarna een weging plaats tussen beide partijen. Daarbij spelen onder andere mee:
- Is er reputatieschade mogelijk voor ABBA?
- Wordt er (onterecht) een commercieel voordeel gehaald uit de bekendheid van het originele nummer?
- Is de bewerking maatschappelijk geaccepteerd?
- Leidt de parodie tot verwarring bij het publiek?
- Wordt niet meer overgenomen dan noodzakelijk is?
Een bekend voorbeeld van een mislukte parodie-exceptie is het gebruik van het Nijntje-figuur in combinatie met thema’s als drugs en seks. De rechter vond dat te ver gaan, omdat het kindvriendelijke karakter van de werken van Dick Bruna daardoor werd aangetast.
En nu? Heeft De Kapotte Kachels een kans?
De uitkomst is moeilijk te voorspellen. De parodie-exceptie bestaat, maar kent grenzen. Zoals het AD berichtte, wil de groep enkel terugplaatsing van het nummer op Spotify. Ze claimen geen inkomsten en zien het als bescherming van een carnavaleske traditie.
“Het gaat om humor en parodie, dat is traditie met carnaval,” aldus bandlid Jop Roeland. “We zullen vechten voor het recht van alle carnavalsartiesten om deze traditie voort te zetten.”
Of de rechter meegaat in dat standpunt, hangt af van twee vragen:
- Is Dikke Pens écht een parodie met voldoende creatieve afstand?
- Wegen de belangen van de carnavalsgroep zwaarder dan die van Universal/ABBA?
Wat betekent dit voor artiesten, creatieve makers en bedrijven?
Een paar lessen uit deze en eerdere zaken:
- Een carnavalsnummer dat te dicht bij het origineel blijft, kan offline worden gehaald.
- Een parodie werkt alleen wanneer duidelijk is dat het een grap is én wanneer die grap het origineel op de hak neemt.
- Dialect, verkleedpartijen of feestelijke context maken een bewerking nog geen parodie.
- Het gebruik van bekende melodieën blijft risicovol zonder toestemming.
- Een belangenafweging kan uitpakken in het voordeel van de parodiemaker of de rechthebbende – dat is maatwerk.
Tot slot: wordt Dikke Pens weer op Spotify gezet?
Of het nummer terugkomt op de streamingdiensten, is op dit moment afwachten. Het juridisch kader staat, maar de toepassing ervan op dit specifieke carnavalsnummer moet alsnog door de rechter worden beoordeeld.
Wordt vervolgd.
Wil je advies over het maken van parodieën, bewerkingen of gebruik van bestaand werk in muziek, online content of campagnes? Neem contact op met advocaat auteursrecht Julia van Leeuwen van Guldemond Advocaten.
