Geactualiseerd op 28 september 2026. Deel 2 van onze serie over franchise.
Een franchisenemer wil na beëindiging onder een andere naam verder. Een franchisegever wil voorkomen dat opgebouwde kennis direct bij een concurrent terechtkomt. Beide belangen zijn begrijpelijk, maar de tekst ‘het is verboden te concurreren’ beantwoordt niet alle juridische vragen. Het moment waarop het beding werkt, de beschermde knowhow en eerdere afspraken zijn bepalend.
Een concurrentiebeding verdient daarom onderzoek voordat iemand overstapt of handhaving aankondigt. Ook een relatiebeding kan onder de wettelijke beperkingen vallen. Twee Amsterdamse uitspraken laten zien waarom zowel de inhoud van het contract als de manier waarop partijen ermee omgaan van belang is.
Maak onderscheid tussen tijdens en na de samenwerking
Tijdens de franchise kunnen afspraken gelden over exclusiviteit, andere merken, nevenactiviteiten en vertrouwelijkheid. Bij het einde van de overeenkomst ontstaat een andere vraag: in hoeverre mag de franchisenemer vervolgens nog in zijn eigen markt actief zijn? Voor die postcontractuele beperking stelt artikel 7:920 lid 2 BW specifieke eisen.
Een oordeel over concurrentie tijdens een lopende samenwerking kan daarom niet zonder meer worden vertaald naar de periode daarna. Controleer ook wie aan het beding gebonden is: de contractspartij, een bestuurder, een gelieerde vennootschap of meerdere personen. Een ruim concernbegrip in correspondentie maakt niet vanzelf iedere groepsmaatschappij contractspartij.
Vijf voorwaarden voor een postcontractuele beperking
Het beding moet schriftelijk zijn vastgelegd en alleen zien op goederen of diensten die concurreren met hetgeen onder de franchiseovereenkomst werd aangeboden. De beperking moet onmisbaar zijn voor bescherming van overgedragen knowhow. Daarnaast mag zij niet langer duren dan één jaar en geografisch niet ruimer zijn dan het gebied waarin de franchisenemer de formule op grond van de overeenkomst exploiteerde.
Deze voorwaarden gelden gezamenlijk. Een duur van één jaar maakt een beding dus niet automatisch geldig. Artikel 7:922 BW geeft bovendien dwingendrechtelijke bescherming aan in Nederland gevestigde franchisenemers en verbindt nietigheid aan strijd met artikel 7:920. Onderzoek de toepasselijkheid, formulering en gevolgen daarom zorgvuldig.
Welke knowhow wordt daadwerkelijk beschermd?
Knowhow is meer dan algemene ervaring in een branche. De Wet franchise omschrijft haar als praktische informatie uit ervaring en onderzoek die geheim, wezenlijk en geïdentificeerd is. Benoem dus concreet welke informatie is overgedragen en waarom bescherming daarvan de beperking noodzakelijk maakt.
Een franchisegever doet er goed aan de inhoud en overdracht te documenteren. Een franchisenemer kan onderzoeken of het vooral gaat om reeds aanwezige eigen kennis, algemeen bekende technieken of daadwerkelijk specifieke kennis van de formule. Bescherming van omzet of het ontmoedigen van vertrek is niet zonder meer hetzelfde als bescherming van knowhow.
De ASN-zaak: ook een relatiebeding wordt getoetst
In een kortgedingvonnis van 12 november 2025 onderzocht de Rechtbank Amsterdam gewijzigde franchisevoorwaarden van ASN. Een concurrentiebeding dat eerder alleen tijdens de samenwerking gold, was uitgebreid naar de periode daarna. De voorzieningenrechter vond voorshands dat de franchisenemers onvoldoende duidelijk over deze ingrijpende wijziging waren geïnformeerd.
Ook het relatiebeding werd beoordeeld aan artikel 7:920 lid 2 BW, omdat het de werkzaamheden na beëindiging beperkte. De franchisegever had onvoldoende duidelijk gemaakt welke beschermenswaardige knowhow de beperking onmisbaar maakte. De rechter schorste de bedingen totdat in een bodemprocedure over hun geldigheid zou zijn beslist. Het ging dus om een voorlopige voorziening, niet om een definitief oordeel voor alle vergelijkbare contracten.
Wijzigingen moeten begrijpelijk worden uitgelegd
Een nieuw handboek of een ‘geactualiseerde’ overeenkomst kan de positie van franchisenemers wezenlijk veranderen. Maak zichtbaar welke bepalingen zijn toegevoegd, wat de gevolgen zijn en vanaf wanneer deze gelden. Alleen stellen dat de franchiseraad over een document heeft gesproken, bewijst niet steeds dat iedere relevante wijziging behoorlijk is toegelicht.
De informatieplichten uit artikelen 7:916 en 7:917 BW blijven hierbij belangrijk. Voor het sluiten van een nieuwe relatie zijn ook de voorafgaande informatie en de wettelijke bedenktijd relevant. Die bespreken wij in deel 3 van deze serie. Behandel informatieverstrekking als een aantoonbaar proces, niet alleen als een ondertekende ontvangstverklaring.
Tommy Hilfiger: eerdere communicatie kan handhaving beïnvloeden
In de uitspraak van 25 oktober 2024 wilde Tommy Hilfiger samenwerking van een agent/franchisehouder met andere merken laten verbieden. Het ging om beperkingen tijdens lopende overeenkomsten. Hoewel concurrentie voorshands aannemelijk was, bestond discussie over eerder gevoerde gesprekken en mogelijke informele instemming.
De voorzieningenrechter wees het gevraagde verbod af omdat nader feitenonderzoek nodig was en een ingrijpende voorziening onvoldoende gerechtvaardigd was. De uitspraak biedt geen algemene regel dat stilzwijgen toestemming betekent. Zij laat juist zien hoe belangrijk het is om gesprekken, voorbehouden en goedkeuringen zorgvuldig vast te leggen.
Rechtsverwerking volgt niet uit enkel tijdsverloop
Een partij verliest haar aanspraak niet automatisch omdat zij niet meteen protesteert. Voor rechtsverwerking zijn bijzondere omstandigheden nodig, bijvoorbeeld gerechtvaardigd vertrouwen dat niet meer wordt gehandhaafd of onredelijke benadeling als dat alsnog gebeurt. Daarnaast kan sprake zijn van uitleg van toestemming of wijziging van afspraken; dat zijn afzonderlijke juridische vragen.
Geef toestemming daarom gericht: voor welke activiteiten, merken, periode en vennootschap? Leg vast welke voorwaarden blijven gelden. Wie toestemming ontvangt, doet er verstandig aan die schriftelijk te laten bevestigen voordat investeringen worden gedaan. Een onduidelijke mondelinge afspraak kan later de kern van een kostbaar bewijsconflict worden.
Boetes, geheimhouding en mededinging vragen een eigen toets
Een boete is alleen relevant als het onderliggende beding geldig en toepasselijk is en daadwerkelijk wordt overtreden. Vervolgens kunnen uitleg en eventuele matiging aan de orde komen. Onze blog over boetebedingen en schadevergoeding bespreekt die vervolgstappen. Vertrouw niet op de gedachte dat een hoge contractuele boete altijd volledig wordt toegewezen.
Naast het franchiserecht kan het mededingingsrecht beperkingen stellen aan concurrentieafspraken. De Europese groepsvrijstelling voor verticale overeenkomsten kent eigen voorwaarden; voldoen aan artikel 7:920 BW rondt die beoordeling niet af. Geheimhouding en bescherming tegen onrechtmatig gebruik van bedrijfsgeheimen blijven eveneens afzonderlijke onderwerpen.
Beoordeel de exit voordat nieuwe activiteiten beginnen
Maak een overzicht van de voorgenomen werkzaamheden, het gebied, de klanten en de gebruikte informatie. Vergelijk dit met het contract en documenteer eerdere toestemming. Bij acute onzekerheid kan een kort geding nodig zijn, maar afspraken over een afgebakende overgang kunnen voor beide partijen aantrekkelijker zijn.
De beëindiging zelf behandelen wij in deel 1 over franchise en opzegging. Sascha Lang helpt u vaststellen welke beperkingen standhouden en hoe uw commerciële belangen juridisch zorgvuldig kunnen worden beschermd.
