Door Sascha Lang
Uw bedrijfskrediet wordt opgezegd: de bank verlangt binnen enkele weken aflossing van de zakelijke financiering. Volgens de bank zijn convenanten geschonden en is het vertrouwen verdwenen. Het bestuur verwacht dat een verkoop of nieuwe financiering voldoende oplevert, maar heeft daarvoor meer tijd nodig. De opzegging dreigt daarmee het probleem te veroorzaken waarvoor de bank zegt te vrezen: het stilvallen van de onderneming.
In onze praktijk voor commerciële geschillen vraagt zo’n situatie een gecombineerde aanpak. De contractuele bevoegdheid van de bank moet worden onderzocht, maar ook de feiten achter de opzegging, de gevolgen voor de onderneming en een realistisch alternatief. Alleen stellen dat beëindiging ernstige schade veroorzaakt, is doorgaans onvoldoende.
Bedrijfskrediet opgezegd? Lees de volledige financieringsstructuur
Een onderneming heeft vaak meerdere faciliteiten: rekeningcourant, een vaste lening, garanties en mogelijk financiering van vastgoed of debiteuren. Voor ieder onderdeel kunnen andere voorwaarden, looptijden en opeisbaarheidsgronden gelden. Een tekortkoming kan via een crossdefaultbepaling ook andere onderdelen raken.
Verzamel daarom kredietbrieven, algemene voorwaarden, wijzigingen, zekerheidsakten en eerdere ontheffingen. Onderzoek welke bankvennootschap contractspartij is en welke groepsmaatschappijen schuldenaar of garant zijn. De brief over ‘de financiering’ kan juridisch meerdere beslissingen bevatten.
Onze praktijk voor commerciële contracten begint bij die samenhang. Zonder een volledig beeld kan een onderneming per ongeluk een oplossing aanbieden voor één lening terwijl een andere faciliteit direct opeisbaar blijft.
Wanneer mag de bank haar opzegbevoegdheid gebruiken?
In Hoge Raad, ECLI:NL:HR:2014:2929, gewezen op 10 oktober 2014, staat de beëindiging van krediet centraal. De contractuele opzegbevoegdheid is een belangrijk vertrekpunt. Gebruik daarvan kan echter, gelet op de omstandigheden, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn.
Die toets van artikel 6:248 lid 2 BW is terughoudend. Het gaat niet enkel om de vraag of een andere beslissing ook redelijk zou zijn geweest. Relevante omstandigheden kunnen mede worden beoordeeld tegen de achtergrond van de bancaire zorgplicht zoals die in de verhouding geldt.
De uitspraak maakt bovendien duidelijk waarom verschillende financieringsonderdelen afzonderlijk aandacht verdienen. De beoordeling van een rekeningcourantfaciliteit hoeft niet identiek te zijn aan die van een lening met andere voorwaarden en gevolgen.
Welke tekortkoming ligt werkelijk aan de opzegging ten grondslag?
Een bank kan wijzen op te late informatie, overschrijding van limieten, onvoldoende eigen vermogen of twijfel over de integriteit van transacties. Onderzoek wat feitelijk klopt, welke verplichting is geschonden en of herstel is aangeboden. Een algemene verwijzing naar ‘verlies van vertrouwen’ moet worden geplaatst in de concrete relatie.
Ook de voorgeschiedenis telt. Heeft de bank eerder afwijkingen geaccepteerd? Zijn voorwaarden gewijzigd? Is een hersteltermijn gegeven? Heeft de onderneming relevante informatie achtergehouden? Een eerdere coulance betekent niet automatisch dat de bank haar rechten voorgoed heeft prijsgegeven, maar kan wel betekenis hebben.
Maak een chronologisch dossier met brieven, rapportages en afspraken. Dat voorkomt dat de procedure wordt gevoerd over verschillende versies van hetzelfde gesprek. Benoem ook de punten waarop de onderneming zelf tekort is geschoten en hoe die zijn hersteld.
Continuïteit is belangrijk, maar geen recht op onbeperkt krediet
De gevolgen van beëindiging kunnen zwaar wegen, vooral wanneer de onderneming sterk afhankelijk is van de bank. Daaruit volgt niet dat de bank ieder risico moet blijven dragen. De levensvatbaarheid, zekerheidspositie en duur van het gevraagde uitstel zijn essentieel.
Een concreet voorstel kan bijvoorbeeld bestaan uit extra rapportage, gedeeltelijke aflossing, beperking van trekkingen en een vaste termijn voor herfinanciering. Onderbouw waar het aflossingsgeld vandaan komt en welke voorwaarden nog moeten worden vervuld.
Een niet-bindende belangstelling van een investeerder is minder overtuigend dan een uitgewerkte financiering met aantoonbare voortgang. De onderneming moet laten zien dat tijd een oplossing mogelijk maakt, in plaats van uitsluitend een onvermijdelijk tekort te vergroten.
De beëindiging van een betaalrekening is een andere vraag
Een kredietfaciliteit en een betaalrekening hebben verschillende functies. In Yin Yang, Hoge Raad 5 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1652, stond de toegang tot bancaire dienstverlening centraal. De maatschappelijke positie van banken kan onder omstandigheden meebrengen dat een zakelijke betaalrekening moet worden aangeboden.
Dat betekent niet dat een onderneming ook recht heeft op krediet of op iedere aanvullende dienst. In die zaak werd juist onderscheid gemaakt tussen een betaalrekening en een faciliteit voor contante stortingen. Ook integriteitsrisico’s kunnen relevant blijven.
Bepaal daarom nauwkeurig wat nodig is: voortzetting van financiering, toegang tot betalingsverkeer of beide. Een procedure die deze behoeften zonder onderscheid samenvoegt, kan een verdedigbaar verzoek onnodig verzwakken.
Een kort geding vraagt een uitvoerbaar tijdelijk resultaat
Bij acute dreiging kan een kort geding nodig zijn. Het verzoek moet concreet maken welke handeling de bank tijdelijk moet nalaten of verrichten en onder welke voorwaarden. Een onbeperkt verbod om ooit op te zeggen is iets anders dan enkele maanden uitstel van opeising.
De voorzieningenrechter beoordeelt onder meer de aannemelijkheid van de aanspraak en de belangen van partijen. Zorg voor actuele cijfers en een uitvoerbaar voorstel. De bank moet kunnen begrijpen welke extra blootstelling het gevraagde resultaat veroorzaakt.
Denk ook aan de periode na de uitspraak. Wie een tijdelijke voortzetting verkrijgt maar geen vervolgstappen financiert, verschuift het conflict slechts. Laat de procesinzet aansluiten op een herstel-, verkoop- of herfinancieringsplan met controleerbare mijlpalen.
Uitwinning van zekerheden vraagt eigen verweer
Na opeising kan de bank pandrechten of hypotheekrechten willen uitwinnen. Onderzoek welke activa zijn bezwaard, welke rang bestaat en welke formaliteiten gelden. Soms kan een onderhandse verkoop meer opleveren dan een snelle executie.
Niet ieder bezwaar tegen de kredietopzegging verhindert automatisch iedere uitwinning. De grondslag, spoed en gevraagde voorziening moeten afzonderlijk worden uitgewerkt. Daarbij kunnen ook de belangen van andere schuldeisers en eigenaren van goederen een rol spelen.
Onze insolventiepraktijk verbindt de financieringsdocumentatie met de vermogenspositie. Een tijdige inventarisatie voorkomt dat het bestuur onderhandelt over activa waarover het niet vrij kan beschikken of opbrengsten toezegt waarop de bank al een zekerheidsrecht heeft.
Houd de eigen bestuurderspositie in het oog
Terwijl met de bank wordt onderhandeld, blijft het bestuur nieuwe verplichtingen aangaan en betalingen doen. Het moet beoordelen of dat verantwoord is. Een procedure tegen de bank maakt een onzekere financiering niet zeker en schort verplichtingen tegenover andere partijen niet vanzelf op.
De maatstaf uit Ontvanger/Roelofsen, ECLI:NL:HR:2006:AZ0758, kan relevant worden wanneer verplichtingen worden aangegaan zonder realistisch betalings- en verhaalsvooruitzicht. Onze bestuurderschecklist helpt de afweging te documenteren.
Werk daarom met beslismomenten: wanneer moet een alternatief rond zijn, welke uitgaven kunnen nog worden gedaan en wanneer moet een ander scenario worden gekozen? Dat beschermt de onderneming beter dan uitsluitend hopen op een gunstige uitspraak.
Een standstill moet de relevante maatregelen werkelijk dekken
Tijdens onderhandelingen kan de bank bereid zijn tijdelijk niet uit te winnen. Leg dan precies vast welke handelingen worden uitgesteld: opeising, beslag, verkoop van zekerheden, verrekening of beperking van nieuwe trekkingen. Een toezegging om ‘voorlopig geen actie te nemen’ kan voor partijen een verschillende betekenis hebben.
Bepaal tevens de einddatum, informatieverplichtingen en gebeurtenissen waardoor de afspraak eerder eindigt. Onderzoek of de onderneming in ruil afstand doet van verweren of bestaande zekerheden uitbreidt. Tijd winnen kan waardevol zijn, maar de prijs daarvan moet zichtbaar blijven.
Betrek ook andere financiers en garantstellers. Een afspraak met één bank voorkomt niet automatisch dat een andere partij een gekoppelde beëindigingsgrond gebruikt. Hetzelfde geldt voor persoonlijke borgstellingen: tijdelijk uitstel tegenover de vennootschap betekent niet zonder nadere afspraak dat iedere aanspraak op de borg is opgeschort.
Een heldere standstill creëert een werkperiode waarin adviseurs, bestuur en financiers vanuit dezelfde uitgangspunten kunnen handelen en concrete voortgang kunnen beoordelen.
Een sterke reactie combineert recht en financierbaarheid
De beste reactie op een kredietopzegging bevat een juridisch onderbouwd standpunt én een financieel geloofwaardig voorstel. Zij maakt duidelijk welke rechten worden betwist, welke risico’s worden beperkt en wat binnen de gevraagde termijn kan worden bereikt.
Guldemond Advocaten ondersteunt ondernemingen bij de samenhang tussen corporate vraagstukken, financiering en procedures. Neem contact op zodra de bank een beëindiging aankondigt, zodat het dossier en de alternatieven kunnen worden voorbereid voordat de beschikbare tijd verdwijnt.
