Op 1 januari 2026 is een belangrijke wetswijziging in werking getreden: het Auteurscontractenrecht is aangepast. Deze wijziging is bedoeld om makers, zoals schrijvers, componisten, regisseurs, ontwerpers en uitvoerend kunstenaars, sterker te positioneren ten opzichte van de partijen die hun werk exploiteren. Denk aan uitgevers, platenmaatschappijen, producenten, omroepen en streamingdiensten.
Werk jij in een sector waar auteursrechtelijk beschermd werk centraal staat – van media tot educatie, van film tot muziek, van software tot ontwerp – dan is het belangrijk om te weten wat er verandert. De nieuwe regels brengen extra verplichtingen met zich mee, maar ook kansen voor wie zich goed voorbereidt.
Overdracht van rechten: van handtekening naar schriftelijke bevestiging
Een van de meest opvallende veranderingen is de vereenvoudiging van de rechtenoverdracht. Tot nu toe moest dit via een ondertekende akte. Vanaf 2026 volstaat een schriftelijke overeenkomst. Een e-mail waarin expliciet wordt verklaard dat auteursrechten worden overgedragen, kan dus al voldoende zijn.
Dat klinkt handig, maar het brengt ook risico’s met zich mee. De omschrijving van de overgedragen rechten moet helder en concreet zijn. Een onduidelijke of te brede formulering, zeker als die in algemene voorwaarden staat, kan worden aangevochten. Rechters oordelen in dat geval meestal in het voordeel van de maker.
Voorbeeld: een productiebedrijf koopt het script van een schrijver aan voor een webserie. De overeenkomst zegt vaag: “rechten worden overgedragen voor digitale gebruiksvormen”. De serie wordt vervolgens wereldwijd op meerdere betaalde streamingplatforms aangeboden. Als daar geen specifieke toestemming voor is gegeven, kan de maker stellen dat de exploitatie te ver gaat. De kans is groot dat de rechter dan aan de kant van de maker staat.
Tip: gebruik expliciete formuleringen. Benoem concreet wélke rechten worden overgedragen, voor welk gebruik, welke media, welke landen en welke duur. Twijfel? Leg het schriftelijk vast.
Onvoldoende exploitatie? Dan mag de maker opzeggen
Een andere grote wijziging: als een werk na overdracht of licentie nauwelijks wordt gebruikt, mag de maker de overeenkomst opzeggen. De eerder noodzakelijke route van ontbinding (met zwaardere bewijslast) is dan niet meer vereist.
Voorbeeld: een label neemt een album over, maar brengt het niet uit of promoot het nauwelijks. De artiest mag vanaf 2026 eenvoudiger de overeenkomst beëindigen, zonder ingewikkelde juridische procedure. De rechten moeten dan worden teruggegeven. Wordt dat niet gedaan, dan kan een rechter een vergoeding én schadevergoeding opleggen.
Voor exploitanten betekent dit: zorg voor actieve inzet van de rechten die je verkrijgt. Wie te lang niets doet met een werk, loopt het risico het weer te verliezen.
Collectieve onderhandelingen en redelijke vergoedingen
Een belangrijk nieuw principe is dat makers voortaan collectief mogen onderhandelen over vergoedingen. Sluiten zij via hun brancheorganisatie of vakbond afspraken met exploitanten, dan worden die vergoedingen vermoed redelijk te zijn.
Voorbeeld: een groep freelance illustratoren maakt samen met een uitgeversvereniging afspraken over minimumbedragen voor hergebruik van beeld in educatieve uitgaven. Die afspraken gelden voortaan als redelijk, tenzij bewezen wordt dat ze dat niet zijn. Dit zorgt voor meer gelijkwaardigheid in de onderhandeling.
Voor exploitanten biedt dit duidelijkheid: aansluiten bij collectieve afspraken kan juridische discussies helpen voorkomen. Voor makers betekent het meer kans op eerlijke beloning, ook als zij individueel minder onderhandelingsmacht hebben.
Streaming en film: transparantie en collectiviteit verplicht
De wet sluit beter aan op hoe films en series vandaag de dag worden geëxploiteerd, met name via streamingdiensten. Makers kunnen niet alleen collectief onderhandelen over streamingvergoedingen, maar hebben ook recht op duidelijke, schriftelijke afspraken en inzage in hoe hun werk wordt gebruikt.
Voorbeeld: een scenarioschrijver verkoopt zijn rechten aan een filmproducent, die de film via een platform zoals Videoland of Netflix uitbrengt. In de nieuwe situatie moet zwart-op-wit worden afgesproken wat de vergoeding is bij hergebruik of hervertoning. De producent moet ook inzicht geven in kijkcijfers of opbrengsten, zodat makers kunnen nagaan of hun vergoeding redelijk is.
Werkt het systeem niet zoals bedoeld, bijvoorbeeld als er structureel geen eerlijke afspraken worden gemaakt – dan kan de overheid ingrijpen. Er bestaat dan de mogelijkheid om collectieve vergoedingssystemen wettelijk verplicht te maken.
De geschillencommissie: laagdrempelig en bindend
De bestaande Geschillencommissie Auteurscontractenrecht krijgt een bredere rol. Makers kunnen daar klachten indienen over oneerlijke contracten, ook anoniem. Dit is vooral belangrijk voor wie afhankelijk is van een exploitant en niet direct een rechtszaak wil starten.
Voor publiek gefinancierde instellingen en organisaties is deelname aan deze commissie verplicht. De uitspraak is bindend, tenzij een van de partijen alsnog naar de rechter stapt binnen drie maanden. De procedure is laagdrempelig, snel en relatief goedkoop, voor veel partijen een aantrekkelijk alternatief.
Wat betekent dit in de praktijk?
Of je nu producent bent, uitgever, distributeur, opdrachtgever of organisatie met creatieve content, deze wetswijziging raakt je als je werkt met auteursrechtelijk beschermd materiaal. Een paar belangrijke aandachtspunten:
- Check of je contracten voldoen aan de nieuwe eisen voor schriftelijkheid en duidelijkheid.
- Wees alert op collectieve afspraken binnen jouw branche of sector.
- Let op passieve exploitatie: stilzitten kan leiden tot verlies van rechten.
- Zorg voor transparantie en vastlegging bij streaming en hergebruik.
- Houd rekening met de versterkte positie van makers bij geschillen.
Tot slot
De wetswijziging per 1 januari 2026 markeert een kantelpunt in het auteurscontractenrecht. Voor makers betekent dit meer bescherming en onderhandelingsruimte. Voor exploitanten vraagt het om scherpere contracten, actief beheer van rechten en heldere communicatie over gebruik en vergoeding.
Auteursrecht advocaat Julia van Leeuwen van Guldemond Advocaten helpt graag bij het beoordelen of opstellen van (auteursrecht)contracten.
