U begint samen een onderneming, laat een bv oprichten en verdeelt de aandelen. De samenwerking voelt goed. Waarom zou u nu al praten over ziekte, ruzie of vertrek? Omdat juist op dat moment nog ruimte bestaat om redelijke afspraken te maken. Zodra de belangen uiteenlopen, wordt een onbesproken onderwerp al snel een onderhandelingsmiddel.
Een aandeelhoudersovereenkomst helpt om verwachtingen concreet te maken. Het document moet aansluiten op de statuten, de financiering en de manier waarop u dagelijks samenwerkt. Bij ondernemingsrechtelijk advies begint die afstemming bij een eenvoudige vraag: welke beslissingen wilt u samen nemen, en wat gebeurt er wanneer dat niet meer lukt?
Begin bij de bijdrage van iedere aandeelhouder
Een gelijke aandelenverdeling betekent niet dat iedereen dezelfde bijdrage levert. De ene aandeelhouder brengt geld in, de andere klanten, kennis of een bestaande onderneming. Spreek af wat daarvan een eenmalige inbreng is en wat een doorlopende verplichting wordt. Wie blijft operationeel actief? Hoeveel tijd is daarvoor beschikbaar? En wordt die inzet beloond met salaris, een managementvergoeding of uitsluitend via het aandelenbelang?
Leg ook vast aan wie belangrijke rechten toebehoren. Software die een oprichter eerder heeft ontwikkeld, behoort niet vanzelf aan de nieuwe bv toe. Hetzelfde geldt voor een merknaam, domeinnaam of klantenbestand. Maak duidelijk welke rechten worden overgedragen en welke slechts ter beschikking worden gesteld. Een onderneming die afhankelijk blijft van persoonlijke toestemming van een aandeelhouder, kan bij diens vertrek kwetsbaar blijken.
Wie beslist waarover?
Maak onderscheid tussen bestuursbesluiten en aandeelhoudersbesluiten. Het bestuur heeft een eigen taak en verantwoordelijkheid. Aandeelhouders kunnen niet ieder operationeel vraagstuk behandelen alsof zij gezamenlijk het bestuur vormen. Tegelijkertijd is het begrijpelijk dat zij invloed willen op ingrijpende keuzes, zoals een overname, grote investering of nieuwe financiering.
Een lijst met goedkeuringsbesluiten kan die verhouding verduidelijken. Formuleer drempels die passen bij de omvang van de onderneming. Een toestemmingsvereiste voor iedere uitgave boven vijfduizend euro kan voor een startende onderneming logisch zijn, maar na enkele groeijaren de bedrijfsvoering hinderen. Bepaal daarom ook hoe de lijst wordt herzien en wat geldt voor uitgaven binnen een goedgekeurde begroting.
Een contractuele afspraak en een statutaire bevoegdheidsregeling hebben niet automatisch hetzelfde effect. Schending van een aandeelhoudersovereenkomst maakt een vennootschappelijk besluit niet zonder meer ongeldig. Stem de documenten dus bewust op elkaar af en betrek waar nodig de notaris.
Is een afgesproken vetorecht altijd doorslaggevend?
Dat een aandeelhoudersovereenkomst iets voorschrijft, betekent niet dat een beroep daarop onder alle omstandigheden slaagt. In gerechtshof Amsterdam 13 januari 2015, ECLI:NL:GHAMS:2015:55 ging het om een contractuele unanimiteitseis voor het ontslag van een bestuurder, tegenover een statutaire meerderheidsregeling. Het hof liet de algemene vraag naar de toelaatbaarheid van zo’n afspraak uitdrukkelijk open. In deze concrete situatie achtte het hof naleving ervan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar, mede vanwege het vennootschappelijk belang.
Een vetorecht is dus geen garantie dat een bestuurder onder alle omstandigheden kan aanblijven. Laat goedkeuringsrechten, ontslagafspraken en de wettelijke grenzen in samenhang toetsen. Daarbij sluit onze uitleg over het ontslag van een statutair bestuurder aan. Een aanbiedingsplicht voor aandelen vraagt vervolgens een eigen regeling: het einde van het bestuurderschap en het einde van het aandeelhouderschap zijn verschillende gebeurtenissen.
Ook het Cancun-arrest van de Hoge Raad van 4 april 2014 is relevant. Bestuurders moeten zich richten naar het belang van de vennootschap en haar onderneming, waarbij de aard van een samenwerking dat belang mede kan bepalen. Een aandeelhoudersafspraak moet daarom niet veronderstellen dat een door één partij benoemde bestuurder steeds haar instructies volgt. Benoem het gewenste toezicht en de informatievoorziening, zonder de eigen bestuurstaak weg te schrijven.
Maak geld en informatie bespreekbaar
Wat gebeurt er als de onderneming extra kapitaal nodig heeft? Een algemene afspraak dat iedereen naar verhouding bijdraagt, zegt nog weinig over het maximumbedrag, de voorwaarden en de gevolgen wanneer iemand niet kan meedoen. Leg vast of u denkt aan aandelenkapitaal, een lening of externe financiering. Bespreek verwatering voordat de kas leeg is.
Regel daarnaast welke financiële informatie aandeelhouders ontvangen. Denk aan maandcijfers, liquiditeitsprognoses en een jaarlijks budget. Wie niet dagelijks in de onderneming werkt, heeft andere informatiebehoeften dan de aandeelhouder die ook bestuurder is. Een vaste rapportage voorkomt dat ieder verzoek om cijfers als wantrouwen wordt ervaren. Koppel de afspraken aan wie de cijfers opstelt, wanneer ze beschikbaar komen en hoe afwijkingen worden toegelicht. Onze toelichting op de jaarrekening en de verantwoordelijkheid van het bestuur laat zien waarom informatie en verantwoordelijkheid bij elkaar horen. Combineer dit met passende geheimhouding, zeker wanneer een aandeelhouder ook andere ondernemingen heeft.
Wat gebeurt er bij vertrek?
Beëindiging van een managementovereenkomst betekent niet vanzelf dat ook de aandelen moeten worden verkocht. Wilt u die gebeurtenissen aan elkaar koppelen, dan moet de regeling duidelijk zijn. Bepaal welke vertrekredenen tot een aanbiedingsplicht leiden en wanneer een afwijkende prijs wordt gehanteerd.
Termen als good leaver en bad leaver lossen dat niet zelfstandig op. Wat gebeurt er bij langdurige ziekte, een zakelijk meningsverschil of een ontslag dat later onterecht blijkt? Een zware korting op de aandelenprijs kan grote gevolgen hebben. Maak de regeling proportioneel en besteed aandacht aan de vraag wie vaststelt dat een bepaalde vertrekgrond bestaat.
Vergeet ook de betaling niet. Een vastgestelde aandelenwaarde helpt weinig wanneer de koper het bedrag niet kan financieren. Regel termijnen, rente, zekerheden en het moment van overdracht. Neem ook mee of de koopprijs uit privévermogen, een holding of een uitkering door de onderneming wordt gefinancierd. Voor die laatste mogelijkheid blijven de regels voor dividend en uitkeringsaansprakelijkheid zelfstandig gelden. Bij een verkoop aan een derde verdienen meeverkooprechten en een eventuele meeverkoopplicht afzonderlijke aandacht: wie mag verkopen, tegen welke voorwaarden en met welke garanties?
Waarom de precieze formulering ertoe doet
In Lundiform/Mexx, Hoge Raad 5 april 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY8101, bevestigde de Hoge Raad dat ook bij commerciële contracten de context van afspraken relevant kan blijven. Een gedetailleerd contract wordt niet uitsluitend op woorden beoordeeld omdat partijen zakelijk handelen. Ook een entire agreement-clausule sluit andere relevante omstandigheden niet automatisch uit. De zaak ging niet over een aandeelhoudersovereenkomst, maar de uitlegmaatstaf is ook daarvoor van belang.
De praktische les is om afspraken én hun werking helder te maken. Voeg bij een ingewikkelde waarderingsformule een rekenvoorbeeld toe. Beschrijf welke eerdere afspraken vervallen. Zorg dat onderhandelaars, bestuurders en adviseurs met dezelfde definitieve versie werken. Onze toelichting op de entire agreement-clausule gaat verder in op die samenhang.
Werk ook een vastgelopen besluit uit. Een escalatie naar een onafhankelijke adviseur, een tijdelijke beslisregel of een aanbiedingsprocedure heeft pas waarde als termijnen en vervolgstappen duidelijk zijn. Bij een biedmechanisme verdient het financieringsverschil tussen aandeelhouders aandacht: een formeel gelijke regeling kan in de praktijk één partij bevoordelen. Onze blog over een patstelling tussen 50/50-aandeelhouders bespreekt wat er mis kan gaan als de samenwerking al is vastgelopen.
Regel ook hoe u een verschil van inzicht oplost
Een goede geschillenregeling bevat meer dan de naam van een rechter. Spreek af wie eerst overlegt, binnen welke termijn en met welke informatie. Voor een waarderingsverschil kan een deskundige passend zijn; een geschil over bevoegdheden vraagt iets anders. Houd rekening met situaties waarin direct ingrijpen nodig is om schade te voorkomen. Een contractuele overlegtermijn moet ruimte laten voor passende spoedmaatregelen. Onze uitleg over het kort geding beschrijft wanneer een voorlopige voorziening uitkomst kan bieden.
Laat nieuwe aandeelhouders uitdrukkelijk tot de overeenkomst toetreden en herijk de afspraken bij een investering of belangrijke bestuurswijziging. Een contract dat bij oprichting goed werkte, kan jaren later uitgaan van een onderneming die niet meer bestaat.
Wilt u afspraken maken die passen bij uw samenwerking, of een bestaande aandeelhoudersovereenkomst laten beoordelen? Neem contact op met Guldemond Advocaten. Dan kunnen we de zeggenschap, financiële afspraken en vertrekregeling in samenhang bekijken.
